Fundacja rodzinna – opodatkowanie. Kompleksowy przewodnik dla fundatorów i beneficjentów

Fundacja rodzinna w polskim porządku prawnym stała się realnym narzędziem planowania sukcesji i ochrony majątku rodzinnego, ale jednocześnie wprowadziła nowy, złożony model rozliczeń podatkowych. Częste nowelizacje przepisów oraz niejednoznaczne interpretacje sprawiają, że opodatkowanie fundacji budzi dziś wiele wątpliwości – zarówno po stronie fundatora, jak i beneficjentów.

W praktyce kluczowe pytanie brzmi: jak wygląda opodatkowanie fundacji rodzinnej i jakie podatki faktycznie występują na różnych etapach jej funkcjonowania. Inne zasady obowiązują przy utworzeniu fundacji rodzinnej, inne w trakcie prowadzenia takiej działalności, a jeszcze inne przy wypłacie świadczeń na rzecz beneficjentów.

W tym artykule krok po kroku wyjaśniamy, jak wygląda opodatkowanie fundacji rodzinnej, kiedy pojawia się podatek dochodowy, kto i w jakim zakresie ponosi ciężar podatku oraz na co zwrócić uwagę, aby uniknąć kosztownych błędów.

Darowizna na rzecz beneficjentów, zgodnie ze statutem fundacji rodzinnej

Czym jest fundacja rodzinna i kiedy powstaje obowiązek podatkowy?

Fundacja rodzinna jest podmiotem, który po wpisie do rejestru fundacji rodzinnych uzyskuje osobowość prawną i działa jako samodzielna osoba prawna. Jej celem jest zabezpieczenie i pomnażanie majątku rodzinnego oraz realizacja długoterminowego planowania sukcesji. Jej funkcjonowanie reguluje ustawa o fundacji rodzinnej, która określa nie tylko zasady działania fundacji, lecz także zakres uprawnień fundatora, prawa i obowiązki beneficjentów, sposób zarządzania majątkiem oraz reguły wykonywania świadczeń na rzecz beneficjentów, w tym ich formę, częstotliwość oraz źródło finansowania.

Obowiązek podatkowy jest związany z formalnym etapem ustanowienia fundacji rodzinnej, jednak samo wniesienie mienia przez fundatora do funduszu założycielskiego co do zasady pozostaje neutralne podatkowo. Kluczowy jest moment wpisu do rejestru fundacji rodzinnych – dopiero wtedy fundacja staje się odrębnym podmiotem i może występować jako podatnik podatku dochodowego od osób prawnych.

Zakres opodatkowania fundacji rodzinnej zależy przede wszystkim od zapisów zawartych w statucie fundacji rodzinnej, rodzaju wniesionego majątku oraz tego, czy fundacja prowadzi działalność gospodarczą, uczestniczy w spółkach handlowych lub inwestuje w udziały, papiery wartościowe czy instrumenty pochodne. To te elementy decydują o tym, kiedy i w jakim zakresie fundację rodzinną obejmuje podatek CIT lub inne daniny.

Darowizna na rzecz beneficjentów, zgodnie ze statutem fundacji rodzinnej.

Jakie podatki płaci fundacja rodzinna w trakcie działalności?

W toku bieżącego funkcjonowania opodatkowanie fundacji rodzinnej koncentruje się przede wszystkim na podatku CIT, czyli podatku dochodowym od osób prawnych. Co do zasady: fundacja korzysta z podmiotowego zwolnienia z podatku dochodowego, o ile jej aktywność mieści się w granicach określonych ustawą o fundacji rodzinnej. Oznacza to, że nie każda forma osiągania przychodu skutkuje powstaniem obowiązku zapłaty podatku.

Zwolnieniem objęta jest w szczególności działalność polegająca na:

• zarządzaniu majątkiem fundacji
• posiadaniu udziałów w spółkach handlowych
• inwestowaniu w funduszach inwestycyjnych
• lokowaniu środków w papiery wartościowe
• korzystaniu z instrumentów pochodnych w celu zarządzania ryzykiem lub pomnażania majątku

Co to oznacza? W praktyce granica między działalnością zwolnioną a opodatkowaną przebiega nie według nazwy czynności, lecz ich rzeczywistego charakteru. Aktywność fundacji o cechach zorganizowanej i powtarzalnej działalności rynkowej może zostać uznana za działalność gospodarczą, nawet jeśli formalnie mieści się w katalogu dozwolonych działań. Szczególne ryzyko dotyczy transakcji z podmiotami powiązanymi – zwłaszcza gdy prowadzą one do transferu dochodu, finansowania działalności operacyjnej lub realizacji płatności związanych z dalszego zbycia mienia. W takich przypadkach organy podatkowe oceniają faktyczną rolę fundacji w strukturze gospodarczej, a nie wyłącznie formę prawną transakcji.

Działalność pożytku publicznego.

Opodatkowanie świadczeń na rzecz beneficjentów fundacji rodzinnej

Najwięcej wątpliwości praktycznych dotyczy wypłaty należności oraz tego, w jaki sposób opodatkowane są świadczenia na rzecz beneficjentów fundacji rodzinnej. To właśnie na tym etapie najczęściej pojawiają się pytania związane z realnym obciążeniem podatkowym. Kluczowe znaczenie ma tutaj kilka elementów, które zawsze należy analizować łącznie – status beneficjenta, jego relacja z fundatorem oraz wartość świadczenia otrzymanego w danym roku podatkowym.

Co do zasady: beneficjenci fundacji rodzinnej będący osobami fizycznymi podlegają opodatkowaniu:

• podatkiem dochodowym od osób fizycznych
• albo podatkiem od spadków i darowizn

Wybór właściwego reżimu podatkowego zależy przede wszystkim od stopnia pokrewieństwa z fundatorem oraz kwalifikacji beneficjenta do odpowiedniej grupy podatkowej. W przypadku najbliższej rodziny – obejmującej m.in. małżonków, rodzeństwo, zstępnych rodzeństwa, rodzeństwo rodziców oraz inne osoby zaliczane do grupy zero – możliwe jest pełne zwolnienie z podatku od spadków i darowizn, o ile spełnione zostaną ustawowe warunki formalne.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy beneficjent nie należy do preferowanej grupy podatkowej. Wówczas świadczenia na rzecz tej osoby nie obejmują zwolnienia, a podatek liczony jest od wartości świadczenia. W takich przypadkach organy podatkowe badają również, czy wypłacone świadczenie nie stanowi przychodu w rozumieniu podatku dochodowego od osób fizycznych. Taka kwalifikacja może prowadzić do dodatkowych obciążeń podatkowych, w tym do objęcia świadczenia daniną solidarnościową, jeżeli zostaną spełnione ustawowe przesłanki.

Działalność fundacji rodzinnej – rodzaje odliczeń określonych w rozumieniu art. o podobnym charakterze.

Rozwiązanie fundacji rodzinnej bezpośrednio i skutki podatkowe

Rozwiązanie fundacji rodzinnej stanowi ostatni etap jej funkcjonowania i, podobnie jak wcześniejsze fazy, wiąże się z określonymi konsekwencjami podatkowymi. W momencie rozwiązania fundacji dochodzi do formalnego zakończenia jej działalności oraz przekazania majątku pozostałego po likwidacji, określanego jako mienie polikwidacyjne, na rzecz fundatora lub beneficjentów wskazanych w dokumentach fundacji.

Z perspektywy podatkowej kluczowe znaczenie ma to, komu przekazywane jest mienie oraz w jakiej relacji pozostaje dana osoba fizyczna wobec fundatora. Przekazanie majątku może rodzić obowiązek podatkowy w zależności od:

• statusu osoby otrzymującej mienie
• stopnia pokrewieństwa z fundatorem
• rodzaju i wartości przekazywanego majątku

W przypadku przekazania mienia na rzecz beneficjentów należących do najbliższej rodziny możliwe jest zastosowanie zwolnień przewidzianych w ustawie o fundacji rodzinnej oraz w przepisach regulujących podatek od spadków i darowizn. Jeżeli jednak mienie trafia do osób spoza preferowanej grupy podatkowej, opodatkowanie następuje zgodnie z zasadami właściwymi dla danej grupy podatkowej, przy uwzględnieniu wartości przekazanego mienia.

Istotnym elementem procesu likwidacji są również terminy rozliczeń podatkowych. Obowiązki podatkowe związane z rozwiązaniem fundacji powinny zostać zrealizowane w ustawowo określonych terminach, najczęściej:

• do końca trzeciego miesiąca po zakończeniu roku podatkowego
• albo w ciągu sześciu miesięcy od zdarzenia powodującego powstanie obowiązku podatkowego

Niedochowanie tych terminów może skutkować dodatkowymi konsekwencjami finansowymi, dlatego etap likwidacji fundacji rodzinnej wymaga szczególnej staranności również z perspektywy podatkowej.

Podsumowanie – kiedy opodatkowanie fundacji rodzinnej daje realne korzyści?

Prawidłowo zaprojektowana fundacja rodzinna może być skutecznym narzędziem optymalizacji podatkowej, ochrony majątku i planowaniu sukcesji, ale tylko wtedy, gdy jej struktura jest dopasowana do celu, a rozliczenia prowadzone są zgodnie z aktualnymi przepisami. Opodatkowanie fundacji rodzinnej różni się w zależności od etapu jej funkcjonowania – od wniesienia majątku przez fundatora, przez bieżącą działalność, aż po wypłatę świadczeń oraz ewentualne rozwiązanie fundacji.

Największe znaczenie mają zapisy statutu, sposób wykonywania świadczeń na rzecz beneficjentów oraz zakres prowadzonej działalności gospodarczej. To one decydują o tym, czy zastosowanie znajdzie zwolnienie z podatku, czy też powstanie obowiązek zapłaty podatku dochodowego lub podatku od spadków i darowizn.

W realiach częstych zmian przepisów oraz rosnącej kontroli ze strony organów podatkowych bieżące wsparcie księgowo-podatkowe pozwala ograniczyć ryzyko błędów i wykorzystać korzyści podatkowe fundacji rodzinnej w sposób bezpieczny – zarówno dla fundatora, beneficjentów oraz Twojej firmy.

Rozważasz utworzenie fundacji rodzinnej?

Bezpłatna konsultacja pozwoli Ci ocenić, czy fundacja rodzinna i jej opodatkowanie są zaplanowane w sposób bezpieczny i dopasowany do Twoich celów.

Umów bezpłatną konsultację