Trzy lata – tyle minęło od momentu, gdy polscy przedsiębiorcy uzyskali możliwość zakładania fundacji rodzinnych. Wiosna i lato 2026 r. przyniosły dwa dokumenty, które wyznaczają nowy rozdział dla tej instytucji: w maju ukazał się raport „3 lata Fundacji Rodzinnej” przygotowany przez Business Insider Polska we współpracy z kancelarią Tomczykowski Tomczykowska i Bankiem Pekao S.A., a w czerwcu Ministerstwo Rozwoju i Technologii opublikowało projekt przeglądu ustawy o fundacji rodzinnej – z 24 rekomendacjami zmian, skierowany do konsultacji publicznych.
Oba dokumenty potwierdzają, że fundacja rodzinna odniosła sukces – powstało już ponad 7 tys. fundacji – ale jej otoczenie prawne i podatkowe wchodzi w fazę głębokiej transformacji. Poniżej przedstawiamy 8 punktów, o których powinien wiedzieć każdy fundator oraz przedsiębiorca rozważający tę formę sukcesji.
1. Raport o fundacjach rodzinnych – co z niego wynika?
Raport „Trzy lata Fundacji Rodzinnej” to trzecia edycja opracowania podsumowującego funkcjonowanie instytucji w praktyce. Powstał na podstawie setek rozmów z fundatorami, doradcami i przedstawicielami instytucji finansowych. Autorzy zestawili w nim statystyki rejestrowe, dane o strukturze majątku fundacji, analizę indywidualnych interpretacji podatkowych, opinie zabezpieczających oraz komentarze ekspertów, którzy dzielą się swoimi doświadczeniami z obsługi fundacji.
Dane pozytywnie zaskakują – oczekiwania były dużo skromniejsze. Na dzień 30 kwietnia 2026 r. w rejestrze figurowało ponad 3 600 fundacji zarejestrowanych, a kolejne 3 200 czekało na wpis. Liczba wniosków o rejestrację wzrosła z 917 w 2023 r. do ponad 5 400 w 2025 r. To daleki skok od kilkudziesięciu założonych fundacji rodzinnych z pierwszych miesięcy po wejściu przepisów w życie.
Raport pokazuje również, jak zmienił się profil fundatorów. Około 60% z nich to osoby w wieku 40–59 lat – założyciel typowej fundacji to przedsiębiorca w pełni aktywny zawodowo, dla którego fundacja jest elementem strategii zarządzania kapitałem rodzinnym, nie instrumentem „na koniec kariery”. Już prawie połowa fundacji ma aktywa, które pracują, fundatorzy wnoszą do nich nieruchomości, udziały, środki pieniężne, papiery w postaci akcji i obligacji.
Na giełdzie obecność fundacji także rośnie. W maju 2026 r. w 33 podmiotach notowanych na GPW fundacja figurowała w akcjonariacie – to wzrost z 21 spółek giełdowych rok wcześniej. Wśród nich 13 to firmy rodzinne w klasyfikacji GPW. Rosnące zaufanie do instytucji widać również w tym, że coraz więcej przedsiębiorców wnosi do fundacji nie tylko majątek prywatny, ale i udziały w kluczowych spółkach operacyjnych.
2. Przegląd ustawy – pierwsza rządowa diagnoza po trzech latach obowiązywania przepisów
Obowiązek przeglądu wynika z art. 143 ustawy – Rada Ministrów miała ocenić skutki funkcjonowania przepisów i przedstawić wnioski parlamentowi. Dokument opublikowany 12 czerwca 2026 r. to efekt prekonsultacji prowadzonych od grudnia 2025 r. z udziałem fundatorów, organizacji przedsiębiorców oraz doradców. Konsultacje publiczne projektu zakończyły się 25 czerwca, a kolejnym krokiem będzie przyjęcie dokumentu przez rząd i przedłożenie go Sejmowi oraz Senatowi.
Kontekst polityczny jest istotny. W listopadzie 2025 r. Prezydent RP zawetował nowelizację ustawy o CIT, która miała wprowadzić zaostrzenia podatkowe od 1 stycznia 2026 r. Prezydent argumentował, że przy tworzeniu instytucji ustawodawca zapewnił stabilność zasad przez pierwsze lata – a tak szybka zmiana podważa zaufanie przedsiębiorców do państwa. W efekcie w 2026 r. fundacja rodzinna działa na dotychczasowych, niezmienionych zasadach podatkowych. Przegląd to ponowne podejście rządu do tematu – tym razem w formule dialogu, a nie jednostronnej nowelizacji.
3. Zmiany w fundacjach rodzinnych – rejestr i dostęp do danych
Jednym z najczęściej zgłaszanych problemów w praktyce jest czas oczekiwania na rejestrację. Wszystkie fundacje obsługuje jeden sąd w Piotrkowie Trybunalskim, a skala braków kadrowych sprawia, że na wpis czeka się kilkanaście miesięcy. Od 29 lipca 2026 r. wchodzą w życie nowe zasady dostępu do Rejestru Fundacji Rodzinnych (rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości, Dz. U. z 2026 r. poz. 577), które ułatwią uzyskiwanie odpisów i zaświadczeń.
To dopiero pierwszy krok. Przegląd rządowy rekomenduje włączenie rejestru do KRS – co docelowo umożliwiłoby elektroniczny dostęp do danych, analogicznie jak w przypadku spółek. Jednocześnie zapowiadane jest zapewnienie organom skarbowym stałego wglądu w rejestr oraz pełne akta fundacji. Dla klientów, kontrahentów i instytucji finansowych zmiana oznacza łatwiejszy dostęp do informacji. Dla fundatorów – konieczność przygotowania się na większą transparentność struktury.
4. Propozycje zmian podatkowych – porządkujące
Propozycje zmian podatkowych zawarte w przeglądzie fundacji rodzinnej dzielimy na dwie kategorie: porządkujące i rewolucyjne. Zmiany porządkujące w dużej mierze powtarzają rozwiązania z zawetowanej nowelizacji:
- Czasowy warunek utrzymania aktywów (lock-up) – zwolnienie z CIT przy sprzedaży składników majątku wniesionych do fundacji miałoby przysługiwać dopiero po upływie 36 miesięcy. Wcześniejsza sprzedaż oznaczałaby 19% podatku.
- Objęcie fundacji reżimem CFC – dochody osiągane za pośrednictwem zagranicznych jednostek kontrolowanych podlegałyby opodatkowaniu w Polsce – co zamyka drogę do wykorzystywania fundacji jako wehikułu do lokowania aktywów w jurysdykcjach o niskim obciążeniu fiskalnym.
- Exit tax –przeniesienie majątkiem fundacji poza polską jurysdykcję skutkowałoby obowiązkiem podatkowym nawet bez faktycznej transakcji.
- Ograniczenie zwolnienia dla najmu krótkoterminowego – preferencja podatkowa obejmowałaby wyłącznie długoterminowy wynajem nieruchomości osobom fizycznym na ich własne potrzeby mieszkaniowe.
- Rozszerzenie katalogu ukrytych zysków – m.in. o pożyczki umorzone, przedawnione lub udzielone na okres powyżej 10 lat.
Każda z tych zmian odpowiada na konkretne schematy, które resort finansów zidentyfikował w dotychczasowej praktyce stosowania przepisów.
5. Nowy, trzyetapowy model opodatkowania – zmiana rewolucyjna
Najbardziej kontrowersyjnym elementem przeglądu jest propozycja całkowitej przebudowy modelu podatkowego, przedstawiona „do szerokiej dyskusji”. Opodatkowanie zostałoby podzielone na trzy etapy:
- Etap wstępny – wniesienie aktywów do fundacji. Dziś czynność ta jest neutralna podatkowo. W nowym modelu część majątku mogłaby podlegać obciążeniu już na wejściu.
- Etap właściwy – bieżące funkcjonowanie. Obecnie dochody z dozwolonej działalności korzystają ze zwolnienia z CIT. Nowy model zakłada wprowadzenie mechanizmu bieżącego podatku.
- Etap końcowy – wypłata świadczeń beneficjentom i likwidacja. Już dziś opodatkowane stawką 15% CIT; nowy model mógłby zmodyfikować te zasady w powiązaniu z opodatkowaniem na wcześniejszych etapach.
Kluczowa informacja: nowy model miałby być obowiązkowy wyłącznie dla fundacji zakładanych w przyszłości. Fundacje istniejące mogłyby na niego przejść dobrowolnie. To okno, które sprawia, że decyzja o założeniu fundacji na obecnych zasadach zyskuje konkretny wymiar czasowy.
6. Zmiany w fundacjach rodzinnych – organizacja i prawo korporacyjne
Poza kwestiami podatkowymi przegląd formułuje kilkanaście rekomendacji dotyczących procesu funkcjonowania fundacji:
- Świadczenia jako majątek osobisty beneficjenta – przegląd proponuje wprost wskazać w przepisach – w powiązaniu z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym – że świadczenia od fundacji wchodzą do majątku osobistego, niezależnie od ustroju majątkowego małżonków. Zmiana chroni intencję fundatora.
- Organy fakultatywne – umożliwienie tworzenia dodatkowych organów fundacji poza obligatoryjnymi (zarząd, zgromadzenie beneficjentów, opcjonalna rada nadzorcza) oraz wprowadzenie możliwości audytu.
- Wzrost obowiązków raportowych – automatyczne informowanie organów podatkowych o zmianach statutów, obowiązek składania rocznych sprawozdań ze szczegółowym wykazem świadczeń, raportowanie umów między fundacją a fundatorem lub beneficjentami.
- Doprecyzowanie funduszu założycielskiego – wyraźne zastrzeżenie, że fundusz nie ulega zmianie po wniesieniu – usunięcie wątpliwości interpretacyjnej, która do tej pory rodziła ryzyko w obrocie.
7. Opinie zabezpieczające i aktywność fiskusa – gdzie przebiega granica?
Nawet bez zmiany przepisów otoczenie regulacyjne fundacji zacieśnia się w warstwie interpretacyjnej. Szef KAS wydał w ostatnich miesiącach kolejne rozstrzygnięcia, a granica między dozwolonym planowaniem sukcesji a niedozwoloną optymalizacją jest coraz wyraźniejsza.
W pozytywnych opiniach organ potwierdzał, że fundacja realizująca realne cele sukcesyjne nie narusza klauzuli obejścia prawa – nawet jeśli generuje korzyść podatkową. W odmowach konsekwentnie odmawiał akceptacji schematów, w których wniesienie aktywów i ich szybka sprzedaż wskazywały na cel wyłącznie fiskalny.
Przegląd rządowy sygnalizuje usystematyzowanie wymiany informacji między rejestrem a organami podatkowymi. Czynności sprawdzające wobec fundacji mogą się nasilić. W praktyce dla każdego fundatora oznacza to jedno: jasno udokumentowany cel gospodarczy i sukcesyjny fundacji to nie rekomendacja, lecz konieczność.
8. Co robić teraz? Praktyczne kroki
Przegląd to dokument kierunkowy, nie obowiązujące przepisy. Część rekomendacji ma charakter ogólny, część wprost oznaczono jako tematy do dalszej dyskusji. Los zawetowanej nowelizacji – od ich wydania do zablokowania minęło zaledwie kilka tygodni – pokazuje, że droga od projektu do prawa bywa nieprzewidywalna.
Nie zmienia to natomiast faktu, że kierunek zmian jest jasny. Dla fundatorów posiadających fundację:
- przegląd struktury majątkowej pod kątem ewentualnego lock-upu
- szczególnie jeśli planujesz sprzedaż w najbliższym czasie
- weryfikacja portfela nieruchomości
- najem krótkoterminowy jest pierwszym obszarem na celowniku
- analiza ekspozycji zagranicznej
- fundacje z udziałami w podmiotach transparentnych powinny przygotować dokumentację
- wzmocnienie dokumentacji celu sukcesyjnego
- w świetle rosnącej aktywności KAS
Dla przedsiębiorców rozważających założenie fundacji – nowy model opodatkowania ma być obowiązkowy wyłącznie dla przyszłych fundacji. Kto założy fundację na obecnych zasadach, zachowa dotychczasowy business model podatkowy.
Pobierz raport „Trzy lata Fundacji Rodzinnej” ze stron wydawców, aby poznać pełne dane i komentarze ekspertów. Sprawdź też, jak wyglądają Twoje obowiązki dokumentacyjne oraz księgowe w świetle nadchodzących regulacji.
Fundacje rodzinne w 2026 roku. Podsumowanie
Fundacja rodzinna wciąż pozostaje jednym z najskuteczniejszych narzędzi sukcesji w polskim porządku prawnym – ale wymaga coraz bardziej świadomego zarządzania. Odpowiednia księgowość, bieżące wsparcie eksperckie i prawidłowa dokumentacja to fundament, na którym opiera się bezpieczeństwo każdej fundacji. Jeśli szukasz współpracy z zespołem znającym specyfikę obsługi fundacji od strony finansowo-podatkowej – sprawdź ofertę Settlewise w zakresie księgowości fundacji rodzinnej.
